Turulmarka: baza znanja

Bij het onderzoeken van postzegels kijken veel verzamelaars instinctief eerst naar de kleurschakering, maar de kleur is slechts beperkt geschikt voor het nauwkeurig bepalen van de jaargang of de drukperiode. Het watermerk daarentegen is een technische eigenschap die wordt bepaald door het drukproces en die achteraf vrijwel niet te manipuleren is. Daarom is het watermerk een veel betrouwbaarder aanknopingspunt dan welke kleurverschil dan ook.

De kleur kan om tal van natuurlijke redenen veranderen: veroudering van het papier, oxidatie van de inkt, of de invloed van licht of vocht kunnen allemaal de tint beïnvloeden. Een postzegel kan zelfs binnen hetzelfde jaar, op hetzelfde vel, kleine afwijkingen vertonen, omdat de druktechnologie van die tijd niet volledig uniform was. Daarom kan men op basis van de kleur slechts voorzichtige conclusies trekken en levert deze zelden zeker bewijs.

Het watermerk daarentegen wordt tijdens de papierproductie in het postzegelpapier aangebracht, lang voordat de postzegelafbeelding erop werd gedrukt. Het patroon, de positie en de stand van het watermerk zijn kenmerken die aan een bepaalde periode of een bepaalde papierleverantie kunnen worden gekoppeld. Als het watermerk van een postzegel in een bepaalde stand of vorm slechts in een bepaalde jaargang voorkwam, dan maakt dit een veel nauwkeurigere datering mogelijk dan welke kleurschakering dan ook.

Het watermerk is ook daarom belangrijker, omdat het voor vervalsers moeilijk na te bootsen is. Het manipuleren van de kleur is relatief eenvoudig: chemische behandeling, lichtinwerking of zelfs het oplossen van inkt kunnen opvallende afwijkingen veroorzaken. Het watermerk maakt echter deel uit van de papierstructuur, dus het is achteraf vrijwel onmogelijk te vervalsen zonder dat de papierstructuur beschadigd raakt of verdacht wordt.

In de praktijk beschouwen verzamelaars en experts het watermerk als het primaire identificatiepunt, vooral bij series zoals de Hongaarse Turul-postzegels, waarbij gedurende meerdere jaren, op verschillende papiersoorten en in verschillende drukperioden dezelfde waarden werden vervaardigd. De stand, het type en de positie van het watermerk bepalen vaak ondubbelzinnig uit welke periode de postzegel afkomstig is, terwijl de kleur slechts als aanvullende informatie kan worden gebruikt.

Al met al kan worden gezegd dat de kleur een goed startpunt is, maar op zichzelf niet voldoende is. Het watermerk daarentegen is een stabiele, technische identificator die echt houvast biedt bij het bepalen van de jaargang, het papiertype en de drukperiode. Wie zich serieus bezighoudt met postzegelonderzoek, zal het watermerk altijd als het eerste onderzoekspunt gebruiken.